فهرست مطالب
بخش اول – حسابداری مؤسسات خدماتی..................................................................................................................................................1
فصل دوم – معادله حسابداری....................................................................................................................................................................3
فصل سوم – تجزیه و تحلیل و ثبت رویدادھای مالی...................................................................................................................................6
فصل چهارم: ثبت رویدادھای مالی در مدارک و دفاتر حسابداری...............................................................................................................7
فصل پنجم: سرمایه گذاری مجدد و برداشت – اصلاح حساب ھا سرمایه گذاری........................................................................................13
فصل ششم – حسابداری خرید و فروش.....................................................................................................................................................17
فصل ھفتم – تنظیم صورت ھای مالی و بستن حساب ھا:............................................................................................................................19
فهرست مطالب
بخش اول – حسابداری مؤسسات خدماتی..................................................................................................................................................1
فصل دوم – معادله حسابداری....................................................................................................................................................................3
فصل سوم – تجزیه و تحلیل و ثبت رویدادھای مالی...................................................................................................................................6
فصل چهارم: ثبت رویدادھای مالی در مدارک و دفاتر حسابداری...............................................................................................................7
فصل پنجم: سرمایه گذاری مجدد و برداشت – اصلاح حساب ھا سرمایه گذاری........................................................................................13
فصل ششم – حسابداری خرید و فروش.....................................................................................................................................................17
فصل ھفتم – تنظیم صورت ھای مالی و بستن حساب ھا:............................................................................................................................19
بخش اول – حسابداری مؤسسات خدماتی
فصل اول – آشنایی با حسابداری
بنگاه اقتصادی:
درعلم اقتصاد، عوامل اقتصادی مختلفی در اختیار افراد یا گروه هایی قرار دارد که با ترکیب این
عوامل به تولید کالا یا انجام خدمات می پردازند. این افراد یا گروهها را بنگاه اقتصادی می نامند.
رویدادھای اقتصادی یا مالی:
وقایعی ھستند کھ با خرید، تولید، توزیع و فروش و ارائھ خدمات با فعالیت ھایی مانند وام گرفتن و وام
دادن سر و کار دارند.
تعریف حسابداری:
عبارت است از: شناسائی، اندازه گیری، ثبت و گزارش اطلاعات اقتصادی برای استفاده کنندگان بھ
گونھ ای کھ امکان قضاوت و تصمیم گیری آگاھانھ برای آنھا فراھم شود.
اطلاعات حسابداری:
خلاصه اطلاعات مربوط به رویداد های مالی مؤثر بر یک واحد اقتصادی خاص می باشد.
شخصیت حسابداری:
واحد اقتصادی مشخص و جداگانه ای است که اطلاعات و گزارشھای حسابداری فقط در مورد آن تهیه می شود.
(( رابطه اطلاعات حسابداری و تصمیم گیری))
انواع واحدھای اقتصادی:
مؤسسات جدا و مستقلی ھستند که با ترکیب عوامل مختلف اقتصادی منافع مالکین خود را دنبال می کنند. از لحاظ مالکیت، شکل حقوقی ونوع فعالیت بھ شکل زیر طبقه بندی می شوند.
واحدھای اقتصادی از نظر مالکیت به سه نوع تقسیم می شوند:
١- واحدھای عمومی: به طور مستقیم یا غیر مستقیم در مالکیت دولت یا سایر نهاد های عمومی قرار دارند. سازمان تأمین اجتماعی
نمونه های از این واحدھا می باشد.
٢- واحدھای تعاونی: به منظور رفع نیازمندی های مشترک و بهبود وضع اقتصادی و اجتماعی
اعضای آن از طریق خریداری، کمک و ھمکاری متقابل تشکیل شده و در مالکیت اعضا قرار دارند.
مانند شرکتھای تعاونی.
٣- واحدھای خصوصی: این واحد ها به یک یا چند نفر تعلق دارند و متعلق به بخش عمومی نیستند.
مانند فروشگاهه.
واحدھای اقتصادی از نظر ھدف فعالیت به دو دسته تقسیم می شوند:
١- واحدھای انتفاعی: ھر واحد اقتصادی کھ با ھدف سود و منفعت مادی تشکیل شود واحد انتفاعی نام دارد.
٢- واحدھای غیر انتفاعی: ھر واحدی را کھ ھدف از تشکیل آن کسب منفعت مادی برای مالکان آن نباشد واحد غیر انتفاعی گویند.
واحدھای اقتصادی از نظر نوع فعالیت به سه دسته تقسیم می شوند:
١- واحدھای خدماتی: واحدھایی ھستند کھ خدماتی بھ مشتریان ارائه می کنند و معمولاً در قبال ارائه خدمات منفعت کسب
می کنند. مانند بانکھا و ھتلھا.
٢- واحدھای بازرگانی: به خرید و فروش مواد خام، فرآورده ھا و کالاھا اشتغال دارند. مانند
فروشگاھھا.
٣- واحد های تولیدی: با استفاده از عوامل تولید به ساخت کالاهای اقتصادی می پردازند. واحد های اقتصادی از نظر تعداد مالک به دو دسته تقسیم می شوند:
١- واحد های انفرادی: مالکیت انها به یک نفر تعلق دارد؛ مانند فروشگاھھا، مغازه ها.
٢- واحد های غیر انفرادی: افراد، سرمایه های کوچک خود را با یکدیگر جمع می کنند و واحد های بزرگتری را تشکیل می دهند. مانند شرکتها.
فصل دوم – معادله حسابداری
دارائی ها :
منابع اقتصادی متعلق به یک واحد اقتصادی که انتظار می رود در آینده منفعتی را برای واحد اقتصادی ایجاد نماید، دارائی گویند .
دارائی ها واحد اقتصادی = حقوق مالی اشخاص نسبت به دارائی های واحد اقتصادی
حقوق مالی اشخاص:
حقوق مالی اشخاص نسبت به دارائی های واحد اقتصادی شامل حقوق مالی مالک و حقوق مالی طلبکاران است .
بدهی :
حقوق مالی اشخاص غیر از مالک نسبت به دارائی های یک واحد اقتصادی را بدهی گویند .
سرمایه :
حق یا ادعای مالک یا مالکین نسبت به دارائی های یک واحد اقتصادی را، سرمایه گویند .
معادله حسابداری
دارائی = بدهی + سرمایه
انواع دارائی ها :
١ -نقد و بانک: از مهم ترین دارائی های واحد اقتصادی که برای خرید کالا ها و پرداخت بدهی ها مورد استفاده قرار می گیرد .
٢ -حساب های دریافتنی: واحد های اقتصادی در قبال ارائه یا فروش دارائی به طور نسیه، از دیگران طلبکار می شوند. این قبیل دارائی ها را حساب های دریافتنی گویند .
٣ -ملزومات: شامل کالا ها و اجناسی است که در جریان فعالیت های واحد اقتصادی خریداری و به مصرف می رسد .
انواع بدهی ها :
١ -حساب های پرداختی: این نوع بدهی در ازای خرید نسیه دارائی یا خدمات از دیگران ایجاد می شود .
٢ -وام پرداختی: این نوع بدهی در ازای دریافت وام از مؤسسات اعتباری نظیر بانکھا ایجاد می شود .
اھمیت معادله حسابداری
حسابداران برای اینکه رویداد های مالی مربوط به یک واحد اقتصادی را ثبت وسپس اطلاعات حسابداری را به طورمناسب گزارش کنند؛باید:
١ –رویداد های مالی مؤثر بر واحد اقتصادی را شناسائی کنند .
٢ -میزان تأثیر هر رویداد مالی را بر اجزای معادله حسابداری ارزیابی و اندازه گیری نمایند .
مثال ١: رویداد مالی زیر در تعمیرگاه تلویزیون ماهر طی دو ماهه ابتدای سال ١٣٧١ انجام شده است
.آقای ماھر در فروردین ماه سال ١٣٧١ تصمیم به تأسیس تعمیرگاه تلویزیون گرفت. ابتدا اقدام به دریافت پروانه کسب کرده، سپس در ١۵ فروردین در بانک، حساب جاری را به نام تعمیرگاه ماھر افتتاح می کند و مبلغ ٣٠٠٠٠٠٠٠ ﷼ به عنوان سرمایھ تعمیرگاه به آن حساب واریز می نماد .
تجزیه و تحلیل :
با تأسیس تعمیرگاه تلویزیون ماهر، یک واحد اقتصادی که به آقای ماهر، تعلق دارد با شخصیت حسابداری مستقل از آقای ماهر ایجاد می شود و با افتتاح حساب جاری و واریز ٣٠٠٠٠٠٠٠ ﷼به این حساب، تعمیرگاه ماهر صاحب یک قلم دارائی به نام نقد و بانک می باشد .
ترازنامه :
صورتحسابی است کھ دارائی ها و بدهی هاا و سرمایه ی مالک یک واحد اقتصادی را، در یک تاریخ معین نشان می دهد. معمولاً در تهیه تراز نامه باید به نکات زیر توجه کرد :
١ -نوشتن عنوان: عنوان ترازنامه شامل موارد زیر است :
الف) نام واحد اقتصادی
ب) نام گزارش یا صورتحساب مالی
ج) تاریخ گزارش
٢ -واحد اندازه گیری: واحد اندازه گیری رویداد های مالی، پولی رایج ھر کشور است .
٣ -طرفین ترازنامه: در سمت راست ترازنامه دارائی ها و در سمت چپ بدهی ها و سرمایه مالک نوشته می شود .
۴ -ترتیب نوشتن دارائی ها: در ترازنامه دارائی ها به ترتیب قابلیت تبدیل به نقد نوشته می شوند .
۵ -ترتیب نوشتن بدهی ها: بدهی های مختلف واحد اقتصادی به ترتیب تاریخ سررسید پرداخت در ترازنامه نوشته می شوند .
۶ -موازنه: ترازنامه منطبق بر معادله حسابداری است. بنابراین همیشه بین جمع دارائی ها و جمع بدهی ها و سرمایه مالک توازن وجود دارد .
فصل سوم – تجزیه و تحلیل و ثبت رویدادھای مالی
حساب:
به منزله پرونده ای مفصل از تغییراتی است، که در یک دارائی خاص، یک بدھی خاص یا سرمایھ صاحب مؤسسها، طی یک دوره زمانی رخ می دهد و ابزار اصلی ثبت و خلاصه کردن اطلاعات مالی است.
برای اینکه امکان دسترسی به اطلاعات موجود در حساب ها آسانتر شود، همه حساب های مربوط به یک واحد نگه داری می شود. « دفتر کل » اقتصادی در یک دفتر خاص به نام
ثبت رویدادهای مالی در حساب ها:
استفاده می کنیم، T برای اینکھ اثر ھر رویداد مالی را بر اجزای معادله حسابداری نشان دهیم از شکل حساب که دارای سه قسمت است:
١- عنوان حساب
٢- سمت راست یا بدھکار
٣- سمت چپ یا بستانکار
عنوان حساب
بدھکار بستانکار
- قاعده ثبت افزایش و کاھش در حسابھا:
افزایش ھر دارائی در سمت راست (بدھکار) حساب آن دارائی، ثبت می شود.
کاھش ھر دارائی در سمت چپ (بستانکار) حساب آن دارائی، ثبت می شود.
افزایش ھر بدھی و سرمایھ مالک در بستانکار حساب مربوط، ثبت می شود.
کاھش ھر بدھی مالک در بدھکار حساب مربوط، ثبت می شود.
مانده گیری حساب ھا:
نخست، ارقام بدھکار و ارقام بستانکار را جداگانه جمع زده، زیر ھر ستون یادداشت و سپس جمع طرف گویند. « مانده حساب » کوچکتر را از جمع طرف بزرگتر کسر می کنیم؛ به حاصل این تفریق
فصل چهارم: ثبت رویدادھای مالی در مدارک و دفاتر حسابداری
اسناد و مدارک مثبته:
گفته می شود. « اسناد مثبتها » ، به اسناد و مدارکی که دلالت بر وقوع یک معامله یا رویداد مالی مشخص دارد
مانند فاکتور فروش، رسید بانکی، قبض آب و برق و ......
سند حسابداری:
برگه ای است که اطلاعات مربوط به یک یا چند رویداد مالی قبل از ثبت در دفاتر حسابداری، در آن نوشته می شود و سپس بر اساس اطلاعات مندرج در سند حسابداری دفاتر حسابداری تنظیم می گردد.
دفاتر حسابداری:
کلیه رویداد ها در دفاتر حسابداری ثبت می شوند. دفاتر حسابداری را می توان به دو گروه تقسیم کرد:
گروه اول، دفاتر رسمی یا قانونی، شامل دفتر روزنامه عمومی و دفتر کل می باشد و گروه دوم، دفاتر غیر رسمی یا کمکی، که شامل دفاتر تأمین و سایر دفاتر مورد نیاز حسابداران می گردد.
١- دفتر روزنامه عمومی:
دفتری است که کلیه معاملات و رویداد های مالی یک واحد اقتصادی روزانه به ترتیب تاریخ وقوع در آن ثبت می شوند.
دفتر کل
عبارت است از مجموعه حساب هایی که برای ثبت و خلاصه کردن اطلاعات مربوط به رویدادھای مالی یک واحد اقتصادی استفاده می شود. نوشتن دفتر کل بعد از رویدادھای مالی در دفتر روزنامھ انجام می گیرد.
برای ثبت رویدادھای مالی در دفتر کل ابتدا رویداد مالی ثبت شده در دفتر روزنامه مشخص و سپس مراحل
انتقال به ترتیب زیر انجام می شود:
١- پیدا کردن صفحه حسابی که در دفتر روزنامه بدھکار شده است.
٢- نوشتن شماره رویداد مالی (شماره روزنامه) در ستون مربوطه در حساب دفتر کل
٣- ثبت تاریخ رویداد مالی در ستون تاریخ
۴- درج مبلغ بدھکار در ستون بدھکار
۵- نوشتن شرح مختصری از رویداد مالی در ستون شرح
۶- نوشتن شماره صفحه دفتر روزنامه در ستون عطف حساب
٧- درج شماره صفحه ای از دفتر کل که ردیف بدھکار رویداد مالی در آن نوشته شده، در ستون عطف دفتر
روزنامه
٨- محاسبه و نوشتن مانده حساب در ستون مربوط
به جای بستانکار « بس » به جای بدھکار یا « بد » ٩- تعیین نوع مانده حساب در ستون تشخیص با نوشتن کلمه نمونه ای از انتقال رویداد مالی مؤسسه دانا به حساب های دفتر کل شرح داده شده.
دفتر معین:
حساب های معین، مجموعه حساب های کمکی یا مکمل برخی از حساب های دفتر کل ھستند.
حساب های معین
حساب دفتر کل
در شکل می بینید که یک حساب دفتر کل (حسابھای پرداختنی) دارای چند حساب معین است، که در هر یک اطلاعاتی در مورد تک تک بستانکاران نوشته می شود. دفتر معین مستقیماً از روی سند حسابداری نوشته می شود. برای نشان دادن نحوه نوشتن دفتر معین از اطلاعات موسسه دانا استفاده می کنیم.
تراز آزمایشی حساب های دفتر کل
فهرستی از نام و مانده کلیه حساب های دفتر کل در یک زمان مشخص، را تراز آزمایشی حساب ھای دفتر کل گویند، که معمولاً در پایان ھر ماه تهیه می شوند و برای تهیه آنھا مراحل زیر انجام می شود.
١- نوشتن عنوان، شامل نام موسسه، نام گزارش و تاریخ گزارش
٢- نوشتن نام و مانده حساب ھای دفتر کل
٣- محاسبه جمع ستون بدھکار و ستون بستانکار
۴- کشیدن دو خط موازی زیر ستون های جمع به منزله اتمام کار تهیه تراز آزمایشی است.
تراز نامه:
از روی تراز آزمایشی حساب های دفتر کل می توان تراز واحد اقتصادی تهیه کرد.
درآمد و ھزینه:
درآمد:
نام دارد. « درآمد » مبالغی کھ بابت ارائھ خدمات بھ مشتریان، دریافت شده و یا در آینده دریافت خواھد شد
درآمد موجب افزایش سرمایه و به هنگام افزایش بستانکار می گردد و مانده این حساب بستانکار خواهد شد.
درآمد مؤسسات خدماتی به صورت نقد یا نسیه کسب می شود.
-ارایه خدمات به صورت نقد:
چنانچه در زمان ارائه خدمات به مشتریان وجه آن نقداً دریافت شود در این صورت در معادله حسابداری از یک سو دارائی های مؤسسه و از سوی دیگر سرمایه مالک مؤسسسه افزایش می یابد.
- ارائه خدمات به صورت نسیه (درآمد غیر نقدی):
چنانچه یک مؤسسه، خدماتی برای مشتریان خود انجام دهد و وجه آن را بلافاصله دریافت نکند، در این صورت مشتری متعهد می شود حق الزحمه این خدمات را در آینده بپردازد.
تحقق درآمد های غیر نقدی از یک سو موجب افزایش دارائی ھا (حساب ھای دریافتنی) و از سوی دیگر موجب افزایش سرمایه در معادله
می گردد.
ھزینه:
مخارجیکه یک مؤسسه برای ارایه خدمات به مشتریان و کسب درآمد متحمل می شود هزینه نام دارد. هزینه موجب کاھش سرمایه می گردد.
صورتحساب سود و زیان:
چگونگی و نتیجه فعالیت ھای یک واحد اقتصادی را طی یک دوره زمانی نشان می دهد.
هزینه ها– درآمدها = سود (زیان) خالص
سود خالص <--- هزینه هاا < درآمدها
زیان خاص <--- هزینه ها > درآمدها
صورتحساب سود و زیان مؤسسه خدماتی از چهار بخش تشکیل شده است:
١- عنوان: در این بخش اطلاعات مربوط به نام مؤسسه، نام صورتحساب در سه سطر درج می گردد.
٢- درآمدهاا: درآمدهاای دوره مالی به تفکیک نوع نوشته و سپس جمع درآمدها محاسبه می گردد.
٣- هزینه ها: هزینه ای دوره مالی به تفکیک نوع هزینه نوشته و سپس جمع هزینه ها محاسبه می گردد.
۴- سود و زیان خالص: ما به التفاوت جمع درآمدها و جمع هزینه ها تحت عنوان سود خالص نوشته می شود.
فصل پنجم: سرمایه گذاری مجدد و برداشت – اصلاح حساب ها سرمایه گذاری
مجدد:
به مفهوم آن است که: بانک یا مؤسسه پس از تأسیس مؤسسه و سرمایه گذاری اولیه در آن، دارائی های دیگری در اختیار مؤسسه قرار دهد. که آن موجب افزایش دارائی ها و سرمایه مالک می گردد.
مثال: در ٨ دی ماه آقای هامون بابت سرمایه گذاری مجدد مبلغ ۵٢٠٠٠٠٠ ریال به حساب بانکی موسسه هامون واریز نمود تجزیه و تحلیل و ثبت این رویداد مالی به شرح زیر است:
تجزیه و تحلیل قاعده تشخیص
دارائی افزایش می یابد
سرمایه مالک افزایش می یابد
افزایش دارائی، بدهکاری می شود
افزایش سرمایه، بستانکار می شود
بدهکار: نقد و بانک
۵٢٠٠٠٠٠
بستانکار: سرمایه آقای هامون
۵٢٠٠٠٠٠
نقد و بانک
سرمایه آقای هامون
برداشت:
مالک مؤسسه به منظور رفع نیازهای خود مقداری از دارائی های مؤسسه را برای استفاده شخصی بر می دارد می گویند. برداشت از یک طرف باعث کاھش سرمایه مالک در مؤسسه و از « برداشت » به این رویداد مالی طرف دیگر باعث کاهش دارائی های مؤسسه می شود.
صورتحساب سرمایه:
صورتحسابی است که تغییرات سرمایه یک مؤسسه را طی یک دوره مالی نشان می دهد.
چرخه حسابداری:
عملیات حسابداری شامل، یک سری مراحل پیاپی است که در هر دوره مالی تکرار می شوند و به مجموعه گفته می شود. که شامل مراحل زیر است: « چرخه حسابداری » آنها
١- جمع آوری اطلاعات مربوط به رویدادهای مالی
٢- تجزیه و تحلیل رویدادهای مالی و تنظیم سند حسابداری
٣- ثبت رویدادهای مالی در دفتر روزنامه
۴- انتقال اطلاعات از دفتر روزنامه به دفتر کل
۵- تهیه تراز آزمایشی
۶- اطلاع حساب های دفتر کل (از طریق صدور سند حسابداری و ثبت دفاتر روزنامه و کل)
٧- تهیه تراز آزمایشی اصلاح شده
٨- بستن حساب های موقت (از طریق صدور سند حسابداری و ثبت دفاتر روزنامه و کل)
٩- تهیه صورت های مالی
١٠ - تهیه تراز آزمایشی اختتامی
- ضرورت اصلاح حساب ها:
هدف کلی از تهیه اطلاعات مالی کمک به استفاده کنندگان مختلف برای قضاوت و تصمیم گیری اقتصادی است.
این هدف زمانی به دست می آید که اطلاعات مالی تهیه شده بههنگام، واقعی و درست باشد.
برای شناخت چگونگی اصلاح حساب ها لازم است با چند مفهوم اساسی در حسابداری آشنا شویم:
١- روش نقدی: در این روش درآمدها و هزینه ها در زمان دریافت و پرداخت وجه نقد شناسایی و ثبت می شوند. اگر روش نقدی مورد استفاده قرار گیرد، سود خالص یک دوره مالی برابر است با وجوه نقد دریافتی بابت درآمدها منهای وجوه نقد پرداختی بابت هزینه ها.
٢- روش تعهدی: درآمدها به هنگام تحقق و هزینه ها در زمان وقوع، شناسائی و در دفاتر ثبت می شوند؛ ھرچند وجه نقدی بابت درآمدها و هزینه ها دریافت و پرداخت نشده باشد.
ثبت های اصلاحی:
اگر برخی درآمدها یا هزینه های دوره در حساب ها ثبت نشده باشد ابتدا آنها را شناسایی و سپس از طریق ثبتهای مناسب در دفتر روزنامه و انتقال به دفتر کل حساب ها اصلاح می شوند که به آنها ثبت های اصلاحی گفته می شود. انواع ثبت های اصلاحی به شرح زیر است:
١- اصلاح پیش پرداخت هزینه
عبارت است از مبالغی که بابت دریافت خدمات در آینده پرداخت می شود. مانند پیش پرداخت اجاره.
٢- اصلاح حساب ملزومات:
تمام اجناس مصرفی که برای استفاده در جریان عملیات یک مؤسسه خریداری می شود در حساب ملزومات ثبت می گردد. مانند تمبر و پاکت پستی.
٣- اصلاح حساب پیش دریافت درآمد:
مؤسسات قبل از ارایه خدمات به مشتریان، وجوهی را از این بابت دریافت می کنند. این وجوه را نمی توان جزو درآمدهای مؤسسه قلمداد نمود زیرا هنوز خدمتی به مشتری ارایه نشده است. چنین مبالغی در پیش دریافت درآمد ثبت می شود.
۴- ثبت ھزینھ ھا و درآمدھای ثبت نشده:
ممکن است در پایان دوره مالی برخی از ھزینھ ھا و درآمدھا در حساب ھا ثبت نشده باشد. برای ثبت هزینه های ثبت نشده، ابتدا مبلغ آن برآورده شده، سپس در حساب هزینه مربوط، بدهکار و در مقابل در حساب بدھی ، بستانکار می گردد.
بستن حساب های موقت:
بستن حساب های موقت یعنی صفر کردن مانده ی آنها در پایان دوره مالی که شامل ۴ مرحله است:
١- بستن حسابهای درآمد: ھر یک از حساب های درآمد که دارای مانده بستانکار می باشند بدهکار و حساب خلاصه سود و زیان به میزان مجموع مانده حسابهای درآمد بستانکار می گردد.
٢- بستن حساب های هزینه: ھر یک از حساب های درآمد که دارای مانده بدهکار می باشند، بستانکار
و حساب خلاصه سود و زیان به میزان مجموع مانده حساب های هزینه بدهکار می گردد.
٣- بستن حساب خلاصه سود و زیان: مانده حساب های خلاصه سود و زیان نشان دھنده سود و زیان
خالص دوره مالی است. اگر این مانده بستانکار باشد نشان دھنده سود خالص است و بالعکس.
۴- بستن حساب برداشت: حساب سرمایھ بھ مبلغ مانده حساب برداشت بدھکار و حساب برداشت به همین مبلغ بستانکار می گردد.
بخش دوم – حسابداری مؤسسات بازرگانی
فصل ششم – حسابداری خرید و فروش
مؤسسه بازرگانی
یک واحد اقتصادی است کھ بھ منظور کسب سود، بھ خرید و فروش کالا می پردازد.
خرید و فروش کالا:
کالا: عبارت است از اجناسی که به منظور فروش به مشتریان، از تولید کننده یا عمده فروش خریداری می گردد.
خرید نسیه: خریدار پس از دریافت کالا تعهد می نماید کالای مورد معامله را ظرف مهلت مقرر پرداخت نماید.
فروش نقدی: ھر گاه فروشنده همزمان با تحویل کالا به خریدار بهای آن را نقداً دریافت کند، فروش نقدی نام دارد.
فروش نسیه: مبلغ فروش کالای مورد معامله پس از تحویل کالا به خریدار و در ظرف مدت مورد توافق طرفین، به فروشنده پرداخت می شود.
تخفیفات:
فروشندگان مبلغی از بهای متعارف کالای مورد معامله را کسر می کنند و یا قسمتی از بدھکاری خریدار را می بخشند.
١) تخفیف توافقی: ھر گاه قیمت کالای مورد معاملھ بر اساس چانه زدن تعیین شود و خریدار کالا را به قیمتی کمتر از قیمت متعارف خریداری کند و از فروشنده مبلغی را تخفیف گیرد تخفیف توافقی گویند.
٢) تخفیف تجاری: کاھش در قیمت فروش کالا نسبت به قیمت متعارف یا رایج آن که از جانب فروشنده به خریدار داده می شود.
٣) تخفیف نقدی: به صورت درصدی از مبلغ صورتحساب فروش در نظر گرفته می شود و در شرط فروش نسیه نوشته می شود.
۴) برگشت کالا و تخفیفات: گاھی اوقات در معاملات تجاری تمام یا بخشی از اجناس مورد معامله از سوی خریدار به فروشنده برگشت داده می شود. عدم تطابق کالای دریافتی با سفارش خرید نمونه ای از برگشت کالاست.
ھزینه حمل:
کالای مورد معامله در محل فروشگاه یا کارخانه به خریدار تحویل می شود و حمل آن به عهده خریدار است. خریدار هزینه های را که بابت حمل کالا متحمل می شود در حساب هزینه ها حمل کالای خریداری شده بدھکار می کند.
مثال: مصالح فروشی رودبار در سوم آذر ۴٠٠ کیسه سیمان از کارخانه سیمان آبیک خریداری کرد.
هزینه ها حمل کالای خریداری شده از کارخانه آبیک تا انبار مصالح فروشی رودبار ( ٩۵٠٠٠٠ ﷼) به
عهده خریدار است کھ در چهارم آذر ماه به مؤسسه حمل و نقل ساربان پرداخت شد.
دفاتر خریدار – مصالح فروشی رودبار
رویداد مالی – پرداخت هزینه حمل و نقل کالای خریداری شده در ٣ آذر ماه به مبلغ ﷼٩۵٠٠٠٠
مدرک مثبته: یک نسخه از بارنامه حمل سیمان از سوی مؤسسه ساربان و یک نسخه از حواله بانکی مبنی بر واریز ٩۵٠٠٠٠ ﷼از سوی مصالح فروشی رودبار به حساب جاری مؤسسه ساربان
- طبقه بندی و شماره گذاری حساب ھا:
حساب هایی که مؤسسات مختلف برای ثبت و طبقه بندی رویداد های مالی مورد استفاده قرار می دهند، بر مبنای نوع فعالیت، نوع اطلاعات مورد نیاز و حجم عملیات مؤسسه تعیین می شوند و به پنج گروه تقسیم می گردند:
١- گروه دارائی ھا : نقد و بانک، حساب ھای دریافتنی
٢- گروه بدھی ھا : حساب ھای پرداختنی، پیش دریافت ھا
٣- گروه سرمایھ : سرمایه مالک، برداشت
۴- گروه درآمدھا : درآمد حاصل از خدمات، فروش کالا
۵- گروه هزینه ھا : خرید کالا، هزینه حقوق
برای سهولت استفاده از حساب ھا و پردازش اطلاعات برای ھر یک از حساب ھا شماره خاصی در نظر گرفتھ می شود.
فصل ھفتم – تنظیم صورت ھای مالی و بستن حساب ھا:
حسابداران برای گزارش وضعیت مالی یک مؤسسھ در یک زمان معین و عملکرد مالی یک مؤسسه در یک دوره معین اقدام به تهیه صورت ھای مالی برای آن مؤسسه می نمایند.
صورتحساب سود و زیان:
در یک مؤسسه بازرگانی برای تعیین سود خالص دوره مالی تمام هزینه ھا از فروش خالص، کسر می گردد. هزینه ھا شامل بهای تمام شده کالای فروش رفته و هزینه ھای عملیاتی می باشد.
هزینه ھای عملیاتی هزینه ھایی ھستند که برای انجام امور و اداره عملیات مؤسسه بازرگانی صرف می شود.
بهای تمام شده کالای فروش » ،« فروش خالص » برای محاسبه سود خالص یک مؤسسه بازرگانی سه جزء اصلی به شمار می آید. « ھزینه ھای عملیاتی » و « رفته در نمودار نحوه محاسبه سود و زیان را در مؤسسات بازرگانی ملاحظه می کنید
فروش خالص:
اولین جزء، در صورتحساب سود و زیان است. برای محاسبه مبالغ برگشت از فروش و تخفیفات و ھمچنین تخفیفات نقدی فروش از مبلغ فروش ناخالص کسر می شود.
بھای تمام شده کالای فروش رفته:
دومین جزء، در صورتحساب سود و زیان است. موجودی کالای اول دوره، بهای تمام شده کالای خریداری شده و موجودی کالای پایان دوره سه جزء اصلی برای محاسبه ھستند.
موجودی کالا در اول دوره + بهای تمام شده کالای خریداری شده = بهای تمام شده
کالای آماده برای فروش = موجودی کالا در پایان دوره + بهای تمام شده کالای فروش رفته برای تعیین بهای تمام شده کالای خریداری شده
سود ناخالص:
عبارت است از مازاد فروش خالص نسبت له بهای تمام شده کالای فروش رفته.
ھزینه ھای عملیاتی:
سومین جزء در محاسبه سود ویژه مؤسسات بازرگانی می باشد، مانند هزینه حقوق کارکنان.
صورتحساب سود و زیان طبقه بندی شده:
برای محاسبه صورتحساب سود و زیان، ابتدا بهای تمام شده کالای فروش رفته از فروش خالص کسر می گردد و مبلغ سود ناخالص به دست می آید. سپس هزینه ھای عملیاتی به تفکیک نوشته شده و مجموع آن از سود ناخالص کسر می گردد تا سود یا زیان خالص به دست آید.
اصلاح حساب ھا:
برای اصلاح حساب ھا دو ثبت انجام می شود:
١- ثبت حذف مبلغ موجودی کالای اول دوره: مانده حساب موجودی کالا در حساب خلاصھ سود و
زیان بدھکار و در حساب موجودی کالا بستانکار می شود.
٢- ثبت مبلغ موجودی کالای پایان دوره: حساب موجودی کالا بھ میزان موجودی کالای پایان دوره
بدھکار و خلاصھ سود و زیان بستانکار می شود.
بستن حساب ھای موقت:
ترتیب بستن حساب ھای موقت در مؤسسات بازرگانی مانند مؤسسات خدماتی انجام می گیرد.
ثبت ادواری:
در این روش حساب موجودی کالا در طول دوره مالی فعالیت ندارد و تا پایان دوره مالی بدون تغییر
باقی می ماند و سپس با انجام دو ثبت اصلاحی ابتدا مبلغ موجودی کالای در ابتدای دوره، از این
حساب حذف و سپس مبلغ موجودی کالای پایان دوره، در این حساب بدھکار می شود.
ثبت دائمی:
در این روش برای ثبت رویدادھای مرتبط با موجودی کالا، از حساب موجودی کالا استفاده می شود.
این حساب طی دوره مالی با افزایش موجودی کالا و کاھش موجودی کالا بنا بھ مورد بدھکار و
بستانکار می شود.
کارت حسابداری کالا:
بھ منظور ثبت و نگھداری اطلاعات تفصیلی مربوط بھ افزایش یا کاھش ھر یک از اقلام موجودی کالا
استفاده می کنند و بھ « کارت حسابداری کالا » در روش ثبت دائمی، از فرمھا یا برگھ ھایی بھ نام
منزلھ حساب ھای معین موجودی کالا در دفتر کل تلقی می شود.
نمونھ ای از کارت حسابداری کالا در شکل زیر ارائھ شده است.
کارت حسابداری کالا
نام کالا: روش ارزیابی
شماره کالا:
واحد:
تاریخ خرید (وارده) کالای فروش رفتھ (صادره) موجودی (باقیمانده)
تاریخ مقدار بھای
واحد مبلغ مقدار بھای
واحد مبلغ بھای
واحد مقدار مبلغ
روشھای ارزیابی موجودی کالا:
١- روش اولین صادره از اولین وارده:
در این روش فرض بر این است کھ گردش بھای تمام شده بھ ترتیب وقوع خریدھا می باشد. یعنی ابتدا
موجودی ھای قدیمی خارج می گردد و آنچھ کھ باقی مانده بھ قیمت آخرین خریدھا مربوط می باشد.
منبع: مقاله هرچی بخوای
