اظهارنامه مالیاتی اشخاص حقیقی ۱۴۰۵ یکی از مهمترین تکالیف مالیاتی صاحبان مشاغل و فعالان اقتصادی است. افرادی که در قالب شخص حقیقی به فعالیت اقتصادی، تجاری، خدماتی، تولیدی، حرفهای یا سایر فعالیتهای مشمول مالیات اشتغال دارند، باید با توجه به نوع فعالیت و مقررات مالیاتی مربوط، تکالیف خود را در موعد مقرر انجام دهند.
یکی از نکات مهم درباره اظهارنامه مالیاتی سال ۱۴۰۵ این است که نباید «سال ارائه اظهارنامه» را با «سال عملکرد» اشتباه گرفت. اظهارنامهای که در سال ۱۴۰۵ برای صاحبان مشاغل ارائه میشود، مربوط به عملکرد سال ۱۴۰۴ است؛ یعنی درآمدها، هزینهها و فعالیتهای اقتصادی مؤدی در سال ۱۴۰۴ باید در چارچوب مقررات مربوط بررسی و اظهار شود.
در این مقاله از موسسه خدمات مالی و آموزشی تراز مالی مشاور، اظهارنامه مالیاتی اشخاص حقیقی ۱۴۰۵ را بهصورت کامل بررسی میکنیم؛ از تعریف اظهارنامه و اشخاص مشمول گرفته تا مهلت ارسال، نحوه تکمیل، تبصره ماده ۱۰۰، اظهارنامه پیشفرض، سامانه مؤدیان، درآمد مشمول مالیات، هزینههای قابل قبول، معافیت ماده ۱۰۱، نرخ مالیات اشخاص حقیقی، جرائم، نحوه اعتراض و مهمترین اشتباهاتی که صاحبان مشاغل باید از آنها اجتناب کنند.
اظهارنامه مالیاتی گزارشی است که مؤدی اطلاعات مربوط به درآمد، هزینه و وضعیت مالی فعالیت اقتصادی خود را طبق مقررات در اختیار سازمان امور مالیاتی قرار میدهد.
صاحب یک فروشگاه، پزشک، وکیل، مهندس، مشاور، پیمانکار، تولیدکننده، ارائهدهنده خدمات یا سایر صاحبان مشاغل ممکن است با توجه به نوع فعالیت خود مکلف به انجام تکالیف مالیاتی متفاوتی باشد.
اظهارنامه مالیاتی صرفاً یک فرم اداری نیست. اطلاعاتی که در آن ثبت میشود میتواند در تعیین درآمد مشمول مالیات و مالیات نهایی مؤدی مؤثر باشد.
به همین دلیل، تکمیل اظهارنامه باید بر اساس اطلاعات واقعی فعالیت، اسناد و مدارک مالی و مقررات مربوط به همان سال عملکرد انجام شود.
یکی از مهمترین اشتباهات این است که مؤدی اظهارنامه را صرفاً با هدف نشان دادن کمترین مبلغ مالیات تکمیل کند. روش صحیح این است که اطلاعات واقعی فعالیت اقتصادی ثبت شود و در عین حال تمام هزینههای قابل قبول، معافیتها و مشوقهای قانونی که مؤدی حق استفاده از آنها را دارد، مورد توجه قرار گیرد.
اگر عبارت «اظهارنامه مالیاتی اشخاص حقیقی ۱۴۰۵» را در اینترنت جستوجو کنید، ممکن است این تصور ایجاد شود که اظهارنامه مربوط به درآمدهای سال ۱۴۰۵ است.
این برداشت اشتباه است.
در مورد اظهارنامهای که در سال ۱۴۰۵ توسط صاحبان مشاغل ارائه میشود، موضوع اصلی عملکرد سال ۱۴۰۴ است.
یعنی درآمدها، فروش، هزینهها، خریدها و سایر اطلاعات مالی مربوط به سال ۱۴۰۴ باید بررسی شود.
بنابراین اگر شخصی در سال ۱۴۰۴ یک فروشگاه، شرکت خدماتی، مطب، دفتر حرفهای، فعالیت پیمانکاری یا کسبوکار دیگری داشته باشد، هنگام انجام تکالیف مربوط در سال ۱۴۰۵ باید عملکرد سال ۱۴۰۴ خود را مورد بررسی قرار دهد.
این تفاوت بین سال عملکرد و سال ارائه اظهارنامه بسیار مهم است؛ زیرا بسیاری از ارقام و مقررات مالیاتی باید بر اساس سال عملکرد تعیین شوند.
به زبان ساده:
اظهارنامه در سال ۱۴۰۵ ارائه میشود، اما موضوع آن عملکرد سال ۱۴۰۴ است.
یکی از مهمترین سؤالات صاحبان مشاغل این است که آخرین مهلت ارسال اظهارنامه مالیاتی چه زمانی است.
برای عملکرد سال ۱۴۰۴، مهلت تسلیم اظهارنامه مالیات بر درآمد صاحبان مشاغل و همچنین فرم مالیات مقطوع موضوع تبصره ماده ۱۰۰، طبق بخشنامه شماره ۲۰۰/۱۴۰۵/۳۶ مورخ ۳۰ تیر ۱۴۰۵، تا تاریخ ۳۱ شهریور ۱۴۰۵ تمدید شده است.
بنابراین صاحبان مشاغل باید تکالیف مربوط به عملکرد سال ۱۴۰۴ را حداکثر در مهلت مقرر انجام دهند.
البته توصیه حرفهای این است که ارسال اظهارنامه به روزهای پایانی موکول نشود.
ممکن است مؤدی هنگام تکمیل اظهارنامه متوجه شود که اطلاعات فروش با اطلاعات موجود در سامانههای مالیاتی تطابق ندارد، بخشی از هزینهها مدارک کافی ندارد یا اطلاعات پرونده نیاز به اصلاح دارد.
اگر مؤدی کار را به روزهای آخر موکول کند، فرصت کافی برای بررسی و اصلاح این موارد نخواهد داشت.
اینکه شخص حقیقی است، به تنهایی مشخص نمیکند که دقیقاً چه نوع اظهارنامهای باید ارائه کند.
نوع فعالیت و نوع درآمد اهمیت زیادی دارد.
برای مثال، شخصی که صاحب مغازه است، شخصی که پزشک است، شخصی که خدمات مشاوره ارائه میدهد و شخصی که ملک خود را اجاره داده است، ممکن است از نظر منبع درآمد و تکالیف مالیاتی وضعیت یکسانی نداشته باشند.
صاحبان مشاغل اشخاص حقیقی معمولاً در چارچوب مقررات مالیات بر درآمد مشاغل قرار میگیرند.
در مقابل، درآمد حقوق، اجاره، نقلوانتقال املاک و سایر منابع درآمدی ممکن است مقررات اختصاصی خود را داشته باشند.
بنابراین قبل از تکمیل اظهارنامه باید مشخص شود که درآمد شخص دقیقاً از چه منبعی ایجاد شده است.
خیر.
این تصور که هر فرد حقیقی بدون توجه به وضعیت فعالیت خود باید حتماً اظهارنامه عملکرد مشاغل ارائه کند، صحیح نیست.
تکلیف مالیاتی افراد به عواملی مانند نوع درآمد، نوع فعالیت، وضعیت پرونده مالیاتی، میزان و ماهیت فعالیت و مقررات مربوط بستگی دارد.
برای مثال، شخصی که صرفاً حقوقبگیر است با صاحب یک کسبوکار شخص حقیقی از نظر تکالیف اظهارنامه عملکرد مشاغل وضعیت یکسانی ندارد.
همچنین شخصی که درآمد اجاره دارد، مشمول مقررات مربوط به درآمد اجاره خواهد بود.
بنابراین تشخیص تکلیف باید بر اساس وضعیت واقعی شخص انجام شود.
اظهارنامه صاحبان مشاغل برای اشخاص حقیقی فعال در کسبوکار مورد استفاده قرار میگیرد.
صاحبان مشاغل ممکن است در حوزههای مختلف فعالیت کنند.
برای مثال:
فروش کالا، ارائه خدمات، فعالیت تولیدی، فعالیت پیمانکاری، فعالیت حرفهای، مشاوره، خدمات فنی و مهندسی و بسیاری از فعالیتهای دیگر.
اطلاعات مورد نیاز اظهارنامه با توجه به نوع فعالیت متفاوت است.
یک فروشگاه ممکن است با موضوع موجودی کالا و بهای تمامشده اهمیت بیشتری مواجه باشد، در حالی که یک مشاور بیشتر با قراردادهای خدماتی و درآمد خدمات مواجه است.
به همین دلیل، یک نسخه واحد از اظهارنامه را نمیتوان بدون توجه به نوع فعالیت برای تمام اشخاص حقیقی مناسب دانست.
یکی دیگر از موضوعات مهم، گروهبندی صاحبان مشاغل است.
بر اساس مقررات مربوط به ماده ۹۵ قانون مالیاتهای مستقیم و آییننامههای مربوط، صاحبان مشاغل در گروههای مختلف قرار میگیرند.
گروهبندی مشاغل اهمیت دارد، زیرا تکالیف مالیاتی و الزامات نگهداری اسناد و مدارک میتواند با توجه به گروه مؤدی متفاوت باشد.
به همین دلیل صاحب کسبوکار باید قبل از تکمیل اظهارنامه، وضعیت گروه شغلی خود را بررسی کند.
نکته مهم این است که صرفاً کوچک بودن کسبوکار به معنی قرار گرفتن خودکار در گروه سوم نیست.
نوع فعالیت و مقررات مربوط به گروهبندی باید مورد بررسی قرار گیرد.
تبصره ماده ۱۰۰ قانون مالیاتهای مستقیم یکی از مهمترین موضوعات برای صاحبان مشاغل است.
این مقرره امکان تعیین مالیات مقطوع برخی صاحبان مشاغل واجد شرایط را فراهم میکند.
در صورتی که مؤدی شرایط مقرر را داشته باشد، ممکن است بتواند به جای انجام فرآیند کامل اظهارنامه، از سازوکار مالیات مقطوع استفاده کند.
اما نکته مهم این است که استفاده از تبصره ماده ۱۰۰ برای همه صاحبان مشاغل بدون قید و شرط امکانپذیر نیست.
شرایط و سقفهای مربوط به آن باید برای همان سال عملکرد بررسی شود.
بنابراین برای عملکرد سال ۱۴۰۴، باید مقررات و دستورالعملهای مربوط به همان عملکرد ملاک قرار گیرد.
اظهارنامه عادی و تبصره ماده ۱۰۰ دو روش یکسان نیستند.
در اظهارنامه عادی، مؤدی اطلاعات مربوط به عملکرد خود را ارائه میکند و درآمد مشمول مالیات بر اساس مقررات مالیاتی محاسبه میشود.
اما در تبصره ماده ۱۰۰، در صورت وجود شرایط قانونی، مالیات به صورت مقطوع تعیین میشود.
مزیت اصلی تبصره ماده ۱۰۰ میتواند سادهتر شدن فرآیند برای مؤدی واجد شرایط باشد.
با این حال، نباید تصور کرد که تبصره ماده ۱۰۰ همیشه از نظر مالی بهترین انتخاب برای همه اشخاص است.
ممکن است وضعیت یک مؤدی به گونهای باشد که بررسی کامل اظهارنامه برای او اهمیت بیشتری داشته باشد.
بنابراین انتخاب بین اظهارنامه عادی و تبصره ماده ۱۰۰ باید بر اساس شرایط واقعی پرونده انجام شود.
خیر.
استفاده از تبصره ماده ۱۰۰ به معنی حذف پرونده مالیاتی نیست.
مؤدی همچنان در نظام مالیاتی قرار دارد و سایر تکالیف قانونی خود را باید رعایت کند.
تبصره ماده ۱۰۰ صرفاً سازوکار خاصی برای تعیین مالیات برخی صاحبان مشاغل واجد شرایط است.
بنابراین نباید استفاده از این تبصره را با تعطیلی یا حذف پرونده مالیاتی اشتباه گرفت.
فرآیند انجام بسیاری از تکالیف مالیاتی به شکل الکترونیکی انجام میشود.
مؤدی باید از درگاههای رسمی سازمان امور مالیاتی استفاده کند و وضعیت پرونده خود را بررسی نماید.
قبل از شروع تکمیل اظهارنامه بهتر است اطلاعات پرونده مالیاتی کنترل شود.
این اطلاعات میتواند شامل مشخصات هویتی، نشانی، اطلاعات فعالیت، پروندههای مالیاتی و سایر اطلاعات مرتبط باشد.
همچنین در صورت شمول، اطلاعات مربوط به سامانه مؤدیان و صورتحسابهای الکترونیکی نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
در نظام مالیاتی جدید، سازمان امور مالیاتی از اطلاعات مختلفی که از منابع قانونی در اختیار دارد استفاده میکند.
به همین دلیل ممکن است بخشی از اطلاعات مالی مؤدی در سامانه از قبل نمایش داده شود.
این اطلاعات میتواند بر اساس اطلاعات معاملاتی، صورتحسابهای الکترونیکی و سایر دادههای موجود در پایگاههای اطلاعاتی سازمان شکل گرفته باشد.
اظهارنامه پیشفرض به این معنی نیست که مؤدی باید بدون بررسی، تمام اطلاعات نمایشدادهشده را تأیید کند.
برعکس، مؤدی باید اطلاعات را با اسناد و مدارک واقعی فعالیت خود تطبیق دهد.
خیر.
این یکی از مهمترین نکات اظهارنامه مالیاتی اشخاص حقیقی ۱۴۰۵ است.
فرض کنید اطلاعات فروش یک مؤدی در سامانه با حسابداری او متفاوت است.
در این شرایط باید علت اختلاف مشخص شود.
ممکن است یک صورتحساب اشتباه صادر شده باشد.
ممکن است صورتحسابی مربوط به شخص دیگری باشد.
ممکن است فروش برگشت خورده باشد.
ممکن است اطلاعات تکراری باشد.
یا ممکن است بخشی از فروش در حسابداری ثبت نشده باشد.
بنابراین مؤدی باید قبل از تأیید نهایی، اطلاعات موجود را بررسی کند.
سامانه مؤدیان در سالهای اخیر نقش مهمی در نظام مالیاتی پیدا کرده است.
اطلاعات صورتحسابهای الکترونیکی میتواند در فرآیندهای مالیاتی مورد استفاده قرار گیرد.
به همین دلیل صاحبان کسبوکار باید بین اطلاعات حسابداری و اطلاعات ثبتشده در سامانه مؤدیان هماهنگی ایجاد کنند.
به عنوان مثال اگر فروش یک کسبوکار در حسابداری ۵ میلیارد تومان است اما صورتحسابهای الکترونیکی رقم متفاوتی را نشان میدهند، علت این اختلاف باید مشخص شود.
عدم بررسی چنین مغایرتهایی میتواند در آینده برای مؤدی مشکل ایجاد کند.
مدارک مورد نیاز بسته به نوع فعالیت متفاوت است.
اما معمولاً باید اطلاعات مربوط به درآمدها، فروش، خریدها، هزینهها، حسابهای بانکی، داراییها، بدهیها، قراردادها و سایر اسناد فعالیت اقتصادی جمعآوری شود.
برای یک فروشگاه، فاکتورهای خرید و فروش، موجودی کالا، هزینه اجاره، حقوق کارکنان و اطلاعات کارتخوان اهمیت زیادی دارد.
برای یک مشاور، قراردادها، صورتحساب خدمات و دریافتهای بانکی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
برای یک پیمانکار، قرارداد، صورتوضعیت، هزینه پروژه، بیمه و سایر اسناد پروژه باید مورد بررسی قرار گیرد.
بنابراین اظهارنامه باید بر اساس پرونده واقعی مؤدی تنظیم شود.
درآمد مشمول مالیات با فروش یا درآمد ناخالص یکسان نیست.
برای مثال فرض کنید یک فروشگاه در طول سال ۱۰ میلیارد تومان فروش داشته باشد.
این عدد به تنهایی به معنی ۱۰ میلیارد تومان درآمد مشمول مالیات نیست.
باید بهای تمامشده و هزینههای قابل قبول مالیاتی و سایر تعدیلات قانونی بررسی شود.
به شکل ساده میتوان گفت:
درآمد یا فروش پس از کسر هزینههای قابل قبول و اعمال تعدیلات قانونی، به درآمد مشمول مالیات میرسد.
البته محاسبه واقعی بسیار پیچیدهتر از این توضیح ساده است و باید قوانین و مقررات همان سال عملکرد مورد توجه قرار گیرد.
هر هزینهای که یک کسبوکار پرداخت میکند الزاماً هزینه قابل قبول مالیاتی نیست.
برای اینکه هزینهای از نظر مالیاتی قابل قبول باشد، باید شرایط قانونی مربوط را داشته باشد.
به طور کلی، هزینه باید ارتباط واقعی با فعالیت اقتصادی داشته باشد، مستند باشد و شرایط مقرر قانونی را رعایت کند.
بنابراین صرف پرداخت کردن یک مبلغ به معنی قابل قبول بودن آن هزینه نیست.
برای مثال اگر صاحب یک کسبوکار هزینهای شخصی را در حسابهای تجاری ثبت کند، نمیتوان صرفاً به دلیل وجود سند پرداخت، آن را هزینه قابل قبول فعالیت دانست.
یکی از مهمترین اصول دفاع مالیاتی، داشتن اسناد و مدارک است.
اگر مؤدی هزینهای را در اظهارنامه ثبت کرده باشد، باید بتواند در صورت رسیدگی، مستندات مربوط را ارائه کند.
این مستندات ممکن است شامل قرارداد، فاکتور، رسید پرداخت، اسناد بانکی، لیست حقوق، بیمه و سایر مدارک مرتبط باشد.
به همین دلیل بهتر است اسناد مالی از همان ابتدای سال به شکل منظم نگهداری شوند.
خیر.
فاکتور باید شرایط لازم را داشته باشد و معامله نیز واقعی و مرتبط با فعالیت باشد.
همچنین در نظام صورتحساب الکترونیکی، وضعیت صورتحساب و اطلاعات ثبتشده در سامانه نیز اهمیت دارد.
بنابراین ایجاد هزینه صوری برای کاهش مالیات اقدامی پرریسک و غیرقانونی است.
یکی از مهمترین بخشهای اظهارنامه، اطلاعات مربوط به درآمد و فروش است.
تمام درآمدهای واقعی فعالیت باید مورد بررسی قرار گیرد.
این درآمد میتواند از فروش کالا، ارائه خدمات، قراردادها یا سایر فعالیتهای اقتصادی ایجاد شده باشد.
مؤدی نباید فقط درآمدی را که از یک حساب بانکی دریافت کرده است ملاک قرار دهد.
درآمد واقعی باید با سیستم حسابداری، اسناد فروش، قراردادها، صورتحسابهای الکترونیکی و سایر اطلاعات مرتبط تطبیق داده شود.
خیر.
هر مبلغی که وارد حساب بانکی میشود الزاماً درآمد نیست.
برای مثال انتقال پول از حساب شخص به حساب دیگر خود او، دریافت وام، برگشت وجه، دریافت قرض یا برخی تراکنشهای غیر درآمدی میتواند گردش حساب ایجاد کند.
اما در صورتی که تراکنش مورد بررسی قرار گیرد، مؤدی باید بتواند ماهیت آن را اثبات کند.
بنابراین نگهداری اسناد مربوط به تراکنشهای مهم اهمیت زیادی دارد.
کارتخوان یکی از منابع مهم اطلاعات مالی فعالیت اقتصادی است.
صاحب کسبوکار باید گردش کارتخوانهای مورد استفاده خود را با فروش ثبتشده در سیستم حسابداری تطبیق دهد.
البته گردش کارتخوان به تنهایی مساوی با سود یا درآمد مشمول مالیات نیست.
اما اختلافهای قابل توجه میان اطلاعات کارتخوان و فروش اظهارشده میتواند نیازمند توضیح و مستندات باشد.
یکی از اقدامات مناسب برای صاحبان مشاغل، تفکیک حسابهای مربوط به فعالیت اقتصادی از حسابهای کاملاً شخصی است.
این تفکیک باعث میشود تشخیص درآمد و هزینه آسانتر شود.
همچنین در صورت رسیدگی، مؤدی بهتر میتواند ماهیت تراکنشهای اقتصادی خود را توضیح دهد.
اختلاط گسترده تراکنشهای شخصی و تجاری معمولاً کار حسابداری و دفاع مالیاتی را دشوارتر میکند.
مالیات درآمد اشخاص حقیقی در موارد مربوط به درآمد مشاغل، مطابق مقررات قانونی و نرخهای مقرر در ماده ۱۳۱ قانون مالیاتهای مستقیم محاسبه میشود.
نرخ ماده ۱۳۱ به صورت پلکانی است.
بنابراین نباید کل درآمد مشمول مالیات را بدون توجه به طبقات درآمدی در یک نرخ ضرب کرد.
همچنین نصابهای مربوط به طبقات درآمدی ممکن است طبق قوانین بودجه و مقررات تعدیل نصابها تغییر کنند.
به همین دلیل برای عملکرد هر سال باید مقررات همان سال مورد استفاده قرار گیرد.
فرض کنید درآمد مشمول مالیات شخص در چند طبقه درآمدی قرار گرفته است.
در این حالت بخش اول درآمد با نرخ طبقه اول محاسبه میشود.
بخش بعدی با نرخ طبقه دوم و بخش بالاتر با نرخ طبقه مربوط به همان طبقه محاسبه خواهد شد.
بنابراین اگر درآمد شخص در طبقه بالاتر قرار گیرد، به این معنی نیست که تمام درآمد او با بالاترین نرخ محاسبه میشود.
این موضوع یکی از اشتباهات رایج در محاسبات مالیاتی است.
ماده ۱۰۱ قانون مالیاتهای مستقیم برای صاحبان مشاغل واجد شرایط، معافیت سالانه در نظر گرفته است.
این معافیت به معنی معاف بودن تمام درآمد صاحب کسبوکار نیست.
بلکه تا میزان مقرر قانونی، درآمد مشمول مالیات میتواند از مالیات معاف باشد و نسبت به مازاد، مالیات طبق مقررات محاسبه شود.
مبلغ معافیت میتواند در قوانین بودجه سالانه تغییر کند.
بنابراین هنگام تنظیم اظهارنامه عملکرد ۱۴۰۴ باید مبلغ و شرایط مربوط به همان سال عملکرد بررسی شود.
معافیت مالیاتی و هزینه قابل قبول دو موضوع کاملاً متفاوت هستند.
هزینه قابل قبول، در صورت رعایت شرایط قانونی، میتواند درآمد مشمول مالیات را کاهش دهد.
اما معافیت، بخشی از درآمد را طبق قانون از مالیات خارج میکند.
بنابراین نباید این دو موضوع با یکدیگر اشتباه گرفته شوند.
تبصره ماده ۱۳۱ یکی از مقررات مهم برای صاحبان مشاغل است.
در صورت وجود شرایط قانونی، ممکن است مؤدی به دلیل افزایش درآمد ابرازی نسبت به سال قبل از مشوق کاهش نرخ استفاده کند.
اما استفاده از این مشوق شرایط خاص خود را دارد.
یکی از موضوعات مهم، تسویه بدهی مالیاتی سال قبل و رعایت تکالیف قانونی است.
همچنین برای عملکرد ۱۴۰۴، احکام بودجه سال ۱۴۰۵ در این زمینه اهمیت دارند.
بنابراین مؤدی باید قبل از اعمال مشوق، شرایط قانونی مربوط به همان عملکرد را دقیق بررسی کند.
این موضوع برای صاحبان مشاغل بسیار مهم است.
ممکن است یک کسبوکار طبق حسابداری سود مشخصی داشته باشد، اما درآمد مشمول مالیات آن دقیقاً برابر همان رقم نباشد.
علت میتواند وجود هزینههایی باشد که از نظر حسابداری ثبت شدهاند ولی از نظر مالیاتی قابل قبول نیستند.
همچنین ممکن است تعدیلات مالیاتی یا درآمدهایی وجود داشته باشد که در محاسبات مالیاتی باید به سود اضافه شوند.
بنابراین:
سود حسابداری لزوماً برابر با درآمد مشمول مالیات نیست.
خیر.
اگر یک کسبوکار طبق حسابداری زیان داشته باشد، باید بررسی شود که آیا این زیان از نظر مالیاتی نیز قابل قبول است یا خیر.
ممکن است بخشی از هزینههای ثبتشده در حسابداری شرایط قانونی لازم را نداشته باشند.
در نتیجه ممکن است سود حسابداری منفی باشد ولی محاسبات مالیاتی به نتیجه متفاوتی برسد.
داراییهای مورد استفاده در فعالیت اقتصادی ممکن است مشمول استهلاک باشند.
برای مثال تجهیزات، ماشینآلات و برخی داراییهای مورد استفاده در فعالیت.
اما استهلاک مالیاتی باید طبق مقررات مربوط محاسبه شود.
نباید صرفاً مبلغ استهلاک ثبتشده در حسابداری را بدون بررسی مقررات مالیاتی در اظهارنامه وارد کرد.
اگر کسبوکار دارای کارمند باشد، هزینه حقوق و دستمزد یکی از هزینههای مهم است.
اطلاعات حقوق باید با اسناد مربوط هماهنگ باشد.
از جمله:
قرارداد کارکنان، لیست حقوق، پرداخت بانکی، بیمه و مالیات حقوق.
وجود اختلاف میان این اطلاعات میتواند در زمان رسیدگی مالیاتی مشکل ایجاد کند.
برای هزینه اجاره نیز بهتر است قرارداد اجاره، پرداختها و اطلاعات مربوط به ملک و موجر موجود باشد.
اگر محل مورد اجاره واقعاً برای فعالیت اقتصادی استفاده میشود، ارتباط هزینه با فعالیت باید قابل اثبات باشد.
ثبت هزینه اجاره بدون وجود اسناد مناسب میتواند در رسیدگی با مشکل مواجه شود.
در صورتی که خودرو در فعالیت اقتصادی استفاده شود، برخی هزینههای مرتبط ممکن است طبق مقررات قابل بررسی باشند.
اما هزینههای شخصی نباید صرفاً برای کاهش درآمد مشمول مالیات در هزینههای کسبوکار ثبت شوند.
ارتباط هزینه با فعالیت و مستندات آن اهمیت دارد.
پزشکان، وکلا، مهندسان، مشاوران و سایر صاحبان مشاغل حرفهای نیز باید درآمدهای واقعی فعالیت خود را شناسایی و اظهار کنند.
در این مشاغل، قراردادها، دریافتهای بانکی، صورتحسابها و سایر اسناد درآمدی اهمیت زیادی دارند.
برای مثال یک مشاور باید درآمد قراردادهای خدمات مشاوره را بررسی کند.
یک وکیل باید حقالوکاله و درآمدهای حرفهای خود را بررسی کند.
یک پزشک نیز باید درآمدهای حرفهای خود را با اسناد و اطلاعات موجود تطبیق دهد.
برای فروشگاهها، موضوع موجودی کالا و بهای تمامشده اهمیت ویژهای دارد.
فروشگاه باید موجودی ابتدای دوره، خریدها، فروشها، برگشت از خرید، برگشت از فروش و موجودی پایان دوره را بررسی کند.
اشتباه در موجودی کالا میتواند روی سود و در نتیجه روی درآمد مشمول مالیات اثر بگذارد.
همچنین فروش نقدی، کارتخوان، فروش اینترنتی و فروش اعتباری باید به صورت منظم بررسی شوند.
پروندههای پیمانکاری معمولاً پیچیدگی بیشتری دارند.
قرارداد، صورتوضعیت، پیشدریافت، علیالحساب، کسورات، سپرده حسن انجام کار، هزینههای پروژه، حقوق کارکنان، بیمه و سایر اطلاعات باید بررسی شوند.
در چنین پروندههایی تشخیص زمان و مبلغ درآمد اهمیت زیادی دارد.
به همین دلیل بهتر است اظهارنامه پیمانکاران توسط فردی که با حسابداری پیمانکاری و مقررات مالیاتی آشنا است بررسی شود.
در مشاغل خدماتی، قراردادها و صورتحسابهای خدمات اهمیت زیادی دارند.
برای مثال اگر یک شرکت یا شخص حقیقی خدمات مشاوره ارائه دهد، باید درآمد حاصل از قراردادهای خدماتی را شناسایی کند.
همچنین هزینههایی مانند حقوق، اجاره، بیمه، تبلیغات، حملونقل و سایر هزینههای مرتبط باید از نظر اسناد و شرایط قانونی بررسی شوند.
اگر یک شخص حقیقی علاوه بر کسبوکار، ملکی نیز اجاره داده باشد، درآمد اجاره و درآمد مشاغل الزاماً در یک دسته قرار نمیگیرند.
درآمد اجاره تابع مقررات خاص خود است.
بنابراین صاحب کسبوکار باید منابع مختلف درآمد خود را از یکدیگر تفکیک کند.
فروش یک ملک لزوماً به معنی درآمد مشاغل نیست.
نقلوانتقال املاک مقررات مالیاتی خاص خود را دارد.
بنابراین صرف اینکه فروشنده شخص حقیقی است، به معنی اینکه درآمد حاصل از فروش ملک باید مانند درآمد کسبوکار محاسبه شود، نیست.
ماهیت معامله باید بررسی شود.
با توجه به توسعه نظام اطلاعات مالیاتی، اطلاعات بانکی میتواند در فرآیندهای مالیاتی مورد استفاده قرار گیرد.
به همین دلیل صاحب کسبوکار بهتر است گردش حسابهای خود را کنترل کند و برای مبالغ قابل توجه، مستندات مناسب داشته باشد.
این کار به خصوص زمانی اهمیت پیدا میکند که مبالغ زیادی وارد حساب شخص میشود ولی ماهیت آنها درآمدی نیست.
در این شرایط مؤدی باید بتواند ماهیت واقعی تراکنش را اثبات کند.
برای مثال اگر مبلغ مربوط به انتقال بین دو حساب خود شخص باشد، اسناد بانکی میتواند این موضوع را نشان دهد.
اگر مبلغ مربوط به دریافت وام باشد، قرارداد وام و اسناد پرداخت میتواند ماهیت آن را مشخص کند.
اگر مبلغ مربوط به برگشت وجه باشد، اسناد معامله و برگشت وجه میتواند مورد استفاده قرار گیرد.
بنابراین مستندسازی تراکنشها بسیار مهم است.
خیر.
اما صاحبان مشاغل بهتر است حسابهای مرتبط با فعالیت اقتصادی را تا حد امکان از تراکنشهای کاملاً شخصی جدا کنند.
این کار باعث شفافیت بیشتر حسابداری و کاهش مغایرتها میشود.
صورتحسابهای الکترونیکی یکی از منابع اطلاعاتی مهم در نظام مالیاتی جدید هستند.
اگر مؤدی مشمول صدور صورتحساب الکترونیکی باشد، باید اطلاعات صورتحسابهای خود را با حسابداری و اظهارنامه تطبیق دهد.
این موضوع به ویژه برای کسبوکارهایی که حجم معاملات بالایی دارند اهمیت بیشتری دارد.
اگر اطلاعات موجود در سامانه با واقعیت مطابقت ندارد، مؤدی باید علت اختلاف را پیدا کند.
ممکن است فروشنده یا خریدار اشتباه کرده باشد.
ممکن است صورتحساب تکراری صادر شده باشد.
ممکن است معامله برگشت خورده باشد.
ممکن است اطلاعات به پرونده اشتباه متصل شده باشد.
در این موارد بهتر است موضوع از مسیر قانونی مربوط پیگیری شود و مستندات لازم نگهداری گردد.
یکی از اشتباهات رایج، ثبت نکردن بخشی از درآمد است.
این کار با توجه به وجود منابع مختلف اطلاعاتی میتواند ریسک بالایی داشته باشد.
اشتباه دیگر، ثبت هزینههای بدون مدرک است.
برخی مؤدیان تصور میکنند هرچه هزینه بیشتری ثبت کنند، مالیات کمتری خواهند پرداخت.
اما اگر هزینه قابل اثبات یا قابل قبول نباشد، ممکن است در رسیدگی برگشت بخورد.
اشتباه دیگر، مخلوط کردن هزینههای شخصی و تجاری است.
همچنین برخی افراد بدون بررسی شرایط، تبصره ماده ۱۰۰ را انتخاب میکنند.
اشتباه دیگر این است که مؤدی اظهارنامه را در آخرین روز ارسال میکند و فرصت کافی برای اصلاح اشتباهات ندارد.
خیر.
هدف اظهارنامه مالیاتی نباید صرفاً کم کردن مالیات باشد.
یک اظهارنامه مناسب باید واقعی، مستند و قابل دفاع باشد.
اگر شخصی مالیات قانونی خود را به دلیل استفاده نکردن از یک معافیت یا هزینه قابل قبول بیش از حد پرداخت کند، اظهارنامه او از نظر اقتصادی مناسب نبوده است.
از طرف دیگر، اگر شخصی با حذف درآمد یا ایجاد هزینه صوری مالیات را کاهش دهد، با ریسک مالیاتی مواجه خواهد شد.
روش صحیح، استفاده از ظرفیتهای قانونی برای کاهش مالیات است.
برنامهریزی مالیاتی یعنی مؤدی قبل از پایان فرآیند اظهارنامه، وضعیت مالی و مالیاتی خود را بررسی کند.
برای مثال باید مشخص شود:
آیا تمام هزینههای قابل قبول ثبت شدهاند؟
آیا مدارک هزینهها کامل هستند؟
آیا درآمدها به طور کامل شناسایی شدهاند؟
آیا اطلاعات سامانه مؤدیان با حسابداری هماهنگ است؟
آیا حسابهای بانکی بررسی شدهاند؟
آیا معافیت ماده ۱۰۱ قابل استفاده است؟
آیا شرایط تبصره ماده ۱۰۰ وجود دارد؟
آیا مشوقهای قانونی قابل استفاده هستند؟
این بررسیها میتواند باعث کاهش خطا و کاهش ریسک مالیاتی شود.
قبل از ارسال اظهارنامه مالیاتی اشخاص حقیقی ۱۴۰۵ بهتر است اطلاعات هویتی و پرونده مالیاتی بررسی شود.
نام و نام خانوادگی، کد ملی، شماره اقتصادی، نشانی، کدپستی و اطلاعات فعالیت باید صحیح باشد.
پس از آن باید فروش و درآمدها کنترل شوند.
تمام درآمدهای فعالیت باید شناسایی شده باشد.
خریدها و هزینهها نیز باید بررسی شوند.
برای هر هزینه مهم، اسناد و مدارک مناسب باید وجود داشته باشد.
حسابهای بانکی و کارتخوانها باید با فروش و دریافتها تطبیق داده شوند.
اطلاعات سامانه مؤدیان نیز در صورت شمول باید کنترل شود.
موجودی کالا برای فعالیتهای بازرگانی باید بررسی شود.
داراییها و استهلاک باید کنترل شوند.
معافیتها و مشوقهای قانونی باید بررسی شوند.
در نهایت، مالیات محاسبهشده باید یک بار دیگر کنترل شود.
پس از ارسال نیز رسید نهایی و مدارک پرداخت باید نگهداری شوند.
خیر.
ارسال اظهارنامه پایان کامل فرآیند مالیاتی نیست.
ممکن است اظهارنامه توسط سازمان امور مالیاتی مورد بررسی قرار گیرد.
در صورت وجود اختلاف، امکان رسیدگی و صدور برگ تشخیص وجود دارد.
بنابراین مؤدی باید مدارک و اسناد خود را مطابق مقررات نگهداری کند.
همچنین باید اطلاعات اظهارنامه و مستندات مربوط در دسترس باشد.
اگر سازمان امور مالیاتی پس از بررسی اطلاعات، درآمد مشمول مالیات مؤدی را بیشتر از مبلغ مورد قبول تشخیص دهد، ممکن است برگ تشخیص مالیات صادر شود.
در چنین شرایطی مؤدی حق دارد طبق مقررات نسبت به برگ تشخیص اعتراض کند.
اعتراض باید مستند باشد.
برای مثال اگر فروش اشتباه محاسبه شده باشد، مؤدی باید اسناد فروش واقعی را ارائه کند.
اگر هزینهای نادیده گرفته شده باشد، مدارک هزینه باید ارائه شود.
اگر معامله مربوط به مؤدی نبوده باشد، باید اسناد مربوط ارائه شود.
ماده ۲۳۸ قانون مالیاتهای مستقیم یکی از مواد مهم در فرآیند اعتراض به برگ تشخیص است.
مؤدی باید مهلت قانونی اعتراض را رعایت کند.
اعتراض نباید صرفاً به صورت یک جمله کلی مانند «مالیات تعیینشده زیاد است» باشد.
بهتر است موارد اختلاف دقیقاً مشخص شوند.
برای مثال:
فروش اشتباه است.
هزینه قابل قبول لحاظ نشده است.
صورتحساب تکراری است.
معامله متعلق به مؤدی نیست.
برگشت از فروش ثبت نشده است.
درآمد معاف بوده است.
مالیات قبلاً پرداخت شده است.
هر یک از این موارد باید با مدارک مناسب پشتیبانی شود.
عدم تسلیم اظهارنامه در مواردی که مؤدی مکلف به ارائه آن است، میتواند موجب جرائم و آثار مالیاتی شود.
همچنین ممکن است برخی معافیتها و مشوقهایی که استفاده از آنها مشروط به انجام تکالیف قانونی است، تحت تأثیر قرار گیرد.
بنابراین اگر شخصی فکر میکند مالیات زیادی ندارد، نباید صرفاً به همین دلیل تکلیف اظهارنامه را نادیده بگیرد.
ابتدا باید بررسی شود که آیا قانوناً مکلف به ارسال اظهارنامه است یا خیر.
اگر صاحب کسبوکار در یک سال فعالیتی نداشته باشد، موضوع باید بر اساس وضعیت پرونده و مقررات مربوط بررسی شود.
«نداشتن درآمد» با «نداشتن تکلیف» همیشه یکسان نیست.
ممکن است پرونده فعال باشد و مؤدی نیاز داشته باشد وضعیت عدم فعالیت خود را طبق مقررات اعلام کند.
بنابراین بهتر است وضعیت پرونده قبل از پایان مهلت قانونی بررسی شود.
پاسخ این سؤال به وضعیت پرونده و نوع تکلیف قانونی بستگی دارد.
اگر شخص مکلف به ارائه اظهارنامه باشد، عدم وجود درآمد الزاماً باعث حذف تکلیف نمیشود.
بنابراین باید وضعیت واقعی پرونده بررسی شود.
یکی از اشتباهات رایج این است که مؤدی پس از ارسال اظهارنامه تمام مدارک را کنار میگذارد.
این کار صحیح نیست.
اسناد مربوط به درآمد، هزینه، خرید، فروش، بانک، قراردادها و سایر مدارک باید طبق مقررات نگهداری شوند.
اگر در آینده رسیدگی انجام شود، مؤدی برای دفاع از اطلاعات اظهارشده به همین اسناد نیاز خواهد داشت.
اظهارنامه مناسب معمولاً نتیجه یک حسابداری منظم است.
اگر صاحب کسبوکار در طول سال حسابهای خود را مرتب نگه دارد، در پایان سال تهیه اظهارنامه بسیار سادهتر خواهد بود.
اما اگر تمام اطلاعات یک سال در روزهای آخر جمعآوری شود، احتمال اشتباه افزایش پیدا میکند.
به همین دلیل بهتر است:
حسابهای بانکی به صورت دورهای تطبیق داده شوند.
فروش و خرید ماهانه بررسی شود.
هزینهها با مدارک ثبت شوند.
صورتحسابها کنترل شوند.
موجودی کالا مرتب بررسی شود.
و اسناد مالی دستهبندی شوند.
اظهارنامه فقط یک عدد نهایی نیست.
اطلاعات موجود در اظهارنامه میتواند در سالهای بعد نیز برای بررسی وضعیت مالیاتی مؤدی مورد توجه قرار گیرد.
برای مثال اگر درآمد ابرازی یک کسبوکار در یک سال بسیار پایین باشد اما گردش فعالیت آن بالا باشد، ممکن است نیاز به توضیح ایجاد شود.
بنابراین بهتر است اطلاعات اظهارنامه با واقعیت اقتصادی کسبوکار هماهنگ باشد.
این دو موضوع نباید با یکدیگر اشتباه شوند.
برنامهریزی مالیاتی یعنی استفاده از حقوق و ظرفیتهایی که قانون در اختیار مؤدی قرار داده است.
برای مثال استفاده صحیح از هزینههای قابل قبول، معافیتها و مشوقهای قانونی.
اما فرار مالیاتی شامل رفتارهایی مانند پنهان کردن عمدی درآمد یا ارائه اطلاعات خلاف واقع با هدف فرار از مالیات است.
بنابراین برنامهریزی مالیاتی باید همیشه در چارچوب قانون انجام شود.
برای تهیه یک اظهارنامه حرفهای بهتر است کار از چند مرحله تشکیل شود.
ابتدا وضعیت پرونده و نوع فعالیت بررسی شود.
بعد تمام درآمدها و فروشها جمعآوری شود.
سپس خریدها و هزینهها بررسی شوند.
پس از آن حسابهای بانکی، کارتخوان و اطلاعات سامانههای مالیاتی تطبیق داده شوند.
در مرحله بعد هزینههای قابل قبول از هزینههای غیرقابل قبول تفکیک شوند.
پس از تعیین درآمد مشمول مالیات، معافیتها و مشوقهای قانونی بررسی شوند.
در نهایت مالیات محاسبه و اظهارنامه کنترل شود.
بعد از تأیید نهایی، اظهارنامه ارسال و رسید آن ذخیره شود.
این روش نسبت به تکمیل عجولانه اظهارنامه در روزهای پایانی، ریسک بسیار کمتری دارد.
اظهارنامهای که در سال ۱۴۰۵ برای صاحبان مشاغل ارائه میشود، در این مقاله مربوط به عملکرد سال ۱۴۰۴ است.
بر اساس بخشنامه شماره ۲۰۰/۱۴۰۵/۳۶، مهلت تسلیم اظهارنامه صاحبان مشاغل و فرم تبصره ماده ۱۰۰ مربوط به عملکرد سال ۱۴۰۴ تا ۳۱ شهریور ۱۴۰۵ تمدید شده است.
خیر. تکلیف به نوع درآمد، فعالیت، وضعیت پرونده و مقررات مربوط بستگی دارد.
خیر. تبصره ماده ۱۰۰ سازوکار مالیات مقطوع برای مؤدیان واجد شرایط است.
خیر. فروش با درآمد مشمول مالیات تفاوت دارد و باید هزینههای قابل قبول، معافیتها و سایر تعدیلات قانونی بررسی شوند.
خیر. هر واریزی بانکی درآمد نیست، اما مؤدی باید بتواند ماهیت تراکنشهای غیر درآمدی را اثبات کند.
خیر. اطلاعات پیشفرض باید با حسابداری، اسناد و واقعیت فعالیت تطبیق داده شود.
خیر. گردش کارتخوان با سود و درآمد مشمول مالیات تفاوت دارد.
خیر. هزینه باید ارتباط واقعی و قانونی با فعالیت اقتصادی داشته باشد.
لزوماً خیر. باید مشخص شود زیان از نظر مالیاتی نیز قابل قبول است یا خیر.
در شرایط و مهلتهای قانونی، امکان اصلاح وجود دارد؛ اما بهتر است اظهارنامه قبل از ارسال بهطور کامل کنترل شود.
خیر. ارسال اظهارنامه لزوماً به معنی قطعی شدن مالیات نیست و پرونده ممکن است طبق مقررات مورد رسیدگی قرار گیرد.
در صورت اعتراض، باید در مهلت قانونی و از مسیرهای مقرر نسبت به برگ تشخیص اعتراض کرد و مدارک و دلایل خود را ارائه داد.
خیر. باید شرایط مؤدی و مقررات همان عملکرد بررسی شود.
اظهارنامه مالیاتی اشخاص حقیقی ۱۴۰۵ برای صاحبان مشاغل اهمیت زیادی دارد، اما مهمترین نکته این است که این اظهارنامه را با عملکرد سال ۱۴۰۵ اشتباه نگیریم.
موضوع اصلی اظهارنامهای که در سال ۱۴۰۵ ارائه میشود، عملکرد سال ۱۴۰۴ است.
صاحب کسبوکار باید درآمدهای واقعی، فروش، خرید، هزینهها، حسابهای بانکی، کارتخوان، قراردادها و سایر اطلاعات مالی خود را بررسی کند.
در مرحله بعد باید اطلاعات با سامانههای مالیاتی و در صورت شمول، سامانه مؤدیان و صورتحسابهای الکترونیکی تطبیق داده شود.
پس از آن باید هزینههای قابل قبول، معافیت ماده ۱۰۱، نرخهای ماده ۱۳۱ و سایر مشوقها و مقررات مرتبط بررسی شوند.
در صورتی که مؤدی شرایط استفاده از تبصره ماده ۱۰۰ را داشته باشد، باید این گزینه نیز بررسی شود.
نکته مهم این است که هدف از تهیه اظهارنامه نباید صرفاً کاهش مالیات باشد.
اظهارنامهای مناسب است که واقعی، مستند، قانونی و قابل دفاع باشد.
کاهش قانونی مالیات از طریق استفاده از معافیتها، هزینههای قابل قبول و مشوقهای قانونی کاملاً متفاوت از پنهان کردن درآمد یا ایجاد هزینههای صوری است.
در نهایت، صاحبان مشاغل باید به مهلت قانونی توجه داشته باشند و ارسال اظهارنامه را به روزهای پایانی موکول نکنند.
برای عملکرد سال ۱۴۰۴، مهلت تمدیدشده تسلیم اظهارنامه صاحبان مشاغل و فرم تبصره ماده ۱۰۰ تا ۳۱ شهریور ۱۴۰۵ اعلام شده است.
بنابراین بهترین اقدام این است که مؤدی قبل از ارسال نهایی، اطلاعات مالی خود را به طور کامل بررسی کند، مغایرتهای احتمالی را برطرف کند، اسناد و مدارک لازم را آماده داشته باشد و سپس اظهارنامه را ارسال نماید.
موسسه خدمات مالی و آموزشی تراز مالی مشاور میتواند در زمینه تهیه و بررسی اظهارنامه مالیاتی، بررسی اسناد و مدارک، محاسبه درآمد مشمول مالیات، بررسی هزینههای قابل قبول، بررسی تکالیف مالیاتی صاحبان مشاغل و مشاوره مالیاتی در کنار مؤدیان و صاحبان کسبوکار باشد.
